EN Báo cáo tài chính 2026 theo Thông tư 99: 6 bước kiểm tra trước khi khóa sổ
Cập nhật ngày 05/11/2026
Báo cáo tài chính 2026 là một trong những nhiệm vụ cần được doanh nghiệp chuẩn bị sớm khi bước vào giai đoạn cuối năm. Đối với đơn vị áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, việc lập báo cáo không chỉ là tổng hợp số liệu từ sổ cái. Kế toán còn phải kiểm tra thời điểm áp dụng chế độ mới, nguyên tắc ghi nhận, hệ thống tài khoản, số dư và các thuyết minh liên quan.
Đối với doanh nghiệp FDI, chất lượng báo cáo tài chính còn ảnh hưởng đến quá trình đối chiếu dữ liệu giữa đơn vị tại Việt Nam và công ty mẹ ở nước ngoài. Một khoản chi phí ghi nhận sai kỳ hoặc một khoản công nợ chưa đối chiếu có thể tạo ra chênh lệch đáng kể khi hợp nhất báo cáo. Bài viết này trình bày sáu bước rà soát thực tế, đồng thời phân biệt yêu cầu pháp lý với đề xuất quản trị nội bộ; sáu bước không phải danh mục bắt buộc do Bộ Tài chính ban hành.
Để quá trình lập báo cáo tài chính 2026 đạt độ tin cậy cao hơn, doanh nghiệp cần tổ chức việc kiểm tra từ dữ liệu kế toán ban đầu, thay vì chỉ rà soát khi báo cáo đã hoàn thành. Điều này đặc biệt quan trọng đối với các doanh nghiệp có nhiều chi nhánh, giao dịch nội bộ hoặc hệ thống báo cáo phục vụ công ty mẹ ở nước ngoài.
1. Căn cứ pháp lý khi lập báo cáo tài chính 2026
Ngày 27/10/2025, Bộ Tài chính ban hành Thông tư số 99/2025/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp. Theo khoản 1 Điều 31, Thông tư có hiệu lực từ ngày 01/01/2026 và áp dụng cho năm tài chính bắt đầu từ hoặc sau ngày này; đồng thời thay thế Thông tư số 200/2014/TT-BTC ngày 22/12/2014 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp và các văn bản liên quan được nêu trong điều khoản hiệu lực.
Một điểm dễ bị hiểu sai là ngày 01/01/2026 không mặc nhiên buộc mọi doanh nghiệp đang có năm tài chính dở dang phải chuyển chế độ kế toán ngay trong kỳ. Cục Quản lý, giám sát kế toán, kiểm toán thuộc Bộ Tài chính đã giải đáp: doanh nghiệp có năm tài chính từ 01/10/2025 đến 30/09/2026 bắt đầu áp dụng Thông tư 99 từ năm tài chính 01/10/2026 đến 30/09/2027. Doanh nghiệp cần kiểm tra thời điểm bắt đầu năm tài chính thay vì suy luận chỉ từ năm dương lịch.
Thông tư 99 hướng dẫn về chứng từ, tài khoản, ghi sổ và lập, trình bày báo cáo tài chính cho phạm vi doanh nghiệp thuộc chế độ này. Các đơn vị áp dụng chế độ kế toán khác theo quy định riêng cần xem xét phạm vi, lựa chọn chế độ và điều khoản áp dụng thích hợp. Đặc biệt, việc xác định nghĩa vụ thuế vẫn tuân thủ pháp luật thuế, không chỉ dựa trên cách ghi nhận kế toán.
Khi chuẩn bị báo cáo tài chính 2026, doanh nghiệp nên xác định rõ chế độ kế toán áp dụng cho kỳ báo cáo trước khi điều chỉnh hệ thống tài khoản hoặc biểu mẫu. Việc này giúp tránh những thay đổi không cần thiết và bảo đảm quá trình chuyển đổi dữ liệu có cơ sở giải trình.
2. Sáu bước kiểm tra báo cáo tài chính 2026 trước khi khóa sổ
2.1. Xác định đúng năm tài chính và chế độ kế toán áp dụng
Trước khi xử lý số liệu, bộ phận kế toán cần xác nhận ngày bắt đầu, ngày kết thúc năm tài chính và chế độ kế toán được doanh nghiệp áp dụng. Với doanh nghiệp có năm tài chính trùng năm dương lịch, năm tài chính bắt đầu ngày 01/01/2026 thuộc thời điểm áp dụng Thông tư 99 nếu doanh nghiệp trong phạm vi điều chỉnh. Với doanh nghiệp có năm tài chính khác năm dương lịch, cần đối chiếu quy định chuyển tiếp tại Điều 31.
Bước này cũng bao gồm việc rà soát chính sách kế toán đã ban hành, các thay đổi phương pháp ghi nhận và quy trình phê duyệt điều chỉnh. Mỗi thay đổi có ảnh hưởng đến tính nhất quán của báo cáo cần có hồ sơ giải trình để kế toán trưởng và ban điều hành đánh giá.
Đối với báo cáo tài chính 2026, việc xác định thời điểm bắt đầu năm tài chính còn ảnh hưởng đến kế hoạch chuyển đổi phần mềm kế toán, cập nhật chính sách kế toán và đào tạo nhân sự. Doanh nghiệp nên thống nhất lịch triển khai giữa kế toán, tài chính và bộ phận công nghệ thông tin trước khi bước vào kỳ báo cáo mới.
2.2. Đối chiếu số dư đầu kỳ và dữ liệu chuyển tiếp
Báo cáo tài chính 2026 phải được lập trên hệ thống sổ sách có số dư đầu kỳ đáng tin cậy. Kế toán cần đối chiếu số dư cuối năm trước đã phê duyệt với số dư mở sổ của kỳ hiện tại, nhận diện những bút toán điều chỉnh sau kiểm toán hoặc sau quyết toán và ghi lại lý do chênh lệch.
Khi doanh nghiệp chuyển sang hệ thống tài khoản hoặc cách trình bày theo Thông tư 99, việc lập bảng ánh xạ tài khoản cũ – mới là một biện pháp kiểm soát hữu ích. Tuy nhiên, không nên mặc định mọi tài khoản đều cần thay đổi hoặc ghi nhận lại số liệu chỉ vì có Thông tư mới; mỗi điều chỉnh phải có căn cứ từ quy định và bản chất giao dịch.
Một vấn đề cần chú ý khi lập báo cáo tài chính 2026 là khả năng truy xuất các khoản điều chỉnh số dư đầu kỳ. Doanh nghiệp nên lưu bảng đối chiếu giữa số liệu kỳ trước và kỳ hiện tại, kèm diễn giải cho từng khoản chênh lệch đáng kể. Hồ sơ này giúp người kiểm tra đánh giá được nguyên nhân thay đổi số dư.
2.3. Rà soát chứng từ và nguyên tắc ghi nhận đúng kỳ
Kế toán cần kiểm tra các giao dịch phát sinh sát ngày khóa sổ như hóa đơn đầu vào nhận muộn, hàng đã giao nhưng chưa xuất hóa đơn, chi phí dịch vụ đã sử dụng nhưng chưa thanh toán và khoản doanh thu chưa đủ điều kiện ghi nhận. Việc kiểm tra phải dựa trên hồ sơ hợp đồng, biên bản giao nhận, chứng từ vận chuyển, nghiệm thu và chính sách kế toán thích hợp.
Ví dụ giả định: doanh nghiệp nhận dịch vụ tư vấn trong tháng 12/2026 nhưng đến tháng 01/2027 mới nhận hóa đơn. Kế toán phải đánh giá nghĩa vụ, thời điểm hoàn thành dịch vụ và căn cứ trích trước hoặc ghi nhận theo quy định; không nên chỉ căn cứ ngày hóa đơn để tự động chuyển toàn bộ chi phí sang năm sau.
Chất lượng báo cáo tài chính 2026 còn phụ thuộc vào việc ghi nhận doanh thu và chi phí đúng kỳ. Doanh nghiệp nên lập danh sách các giao dịch phát sinh gần ngày khóa sổ và đối chiếu với hợp đồng, chứng từ nghiệm thu, hồ sơ giao nhận để đánh giá thời điểm ghi nhận phù hợp.
2.4. Đối chiếu tiền, công nợ và các khoản nội bộ
Trước khi lập báo cáo, doanh nghiệp cần đối chiếu tiền mặt với kiểm kê quỹ; tiền gửi ngân hàng với sao kê; các khoản phải thu, phải trả với biên bản xác nhận hoặc hồ sơ giao dịch; các khoản tạm ứng và công nợ nội bộ với dữ liệu chi tiết.
Đối với công ty FDI, giao dịch với công ty mẹ hoặc các bên liên quan thường phát sinh bằng ngoại tệ và được theo dõi đồng thời trên hệ thống báo cáo tập đoàn. Bộ phận kế toán cần lưu được căn cứ tỷ giá, thời điểm ghi nhận và phương pháp đánh giá theo chế độ kế toán áp dụng. Chênh lệch giữa sổ Việt Nam và báo cáo tập đoàn cần được phân loại, không tự động xem là sai phạm.
Trong quá trình hoàn thiện báo cáo tài chính 2026, doanh nghiệp cần chú ý đến các khoản công nợ chưa được xác nhận, giao dịch nội bộ chưa đối chiếu và những khoản mục có biến động lớn bằng ngoại tệ. Việc phân loại rõ nguyên nhân chênh lệch giúp hạn chế các bút toán điều chỉnh thiếu căn cứ.
2.5. Kiểm tra hàng tồn kho, tài sản và chi phí phải trả
Đối với doanh nghiệp sản xuất và phân phối, số liệu hàng tồn kho, sản phẩm dở dang, tài sản cố định và công cụ dụng cụ có thể ảnh hưởng lớn đến kết quả kinh doanh. Trước thời điểm khóa sổ, kế toán nên phối hợp với kho và bộ phận vận hành để đối chiếu kiểm kê, kiểm tra hàng chậm luân chuyển, tài sản ngừng sử dụng và những khoản dự phòng khi thỏa mãn điều kiện pháp luật.
Các khoản chi phí phải trả, bảo hành, thưởng hoặc nghĩa vụ phát sinh khác cần được đánh giá về bản chất, khả năng xác định và căn cứ ghi nhận. Mục tiêu là tránh tình trạng doanh nghiệp ghi nhận chi phí theo mức dự toán nội bộ mà không có bằng chứng phù hợp.
2.6. Kiểm tra tính nhất quán của báo cáo và thuyết minh
Sau khi khóa sổ thử, kế toán cần đối chiếu các chỉ tiêu giữa báo cáo tình hình tài chính, báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, báo cáo lưu chuyển tiền tệ và thuyết minh báo cáo tài chính theo yêu cầu của chế độ áp dụng. Kiểm tra xem số dư đầu – cuối kỳ, dòng tiền, lợi nhuận và biến động vốn có mối liên hệ hợp lý hay không.
Những biến động đáng kể cần được giải thích bằng dữ liệu và chứng từ cụ thể. Doanh nghiệp nên thực hiện một vòng soát xét độc lập giữa người lập, người kiểm tra và người phê duyệt, đồng thời lưu danh sách các bút toán điều chỉnh sau soát xét.
Trước khi trình ký báo cáo tài chính 2026, bộ phận kế toán nên thực hiện bước rà soát tổng thể giữa số liệu trên sổ kế toán, các báo cáo thành phần và thuyết minh. Những khoản biến động bất thường cần có tài liệu giải thích phù hợp để hỗ trợ quá trình phê duyệt và kiểm tra sau này.
3. Tình huống minh họa: doanh nghiệp có năm tài chính khác năm dương lịch
Giả sử Công ty A tại Việt Nam lập báo cáo từ ngày 01/10 đến ngày 30/09 hằng năm và đang áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp trước Thông tư 99. Năm tài chính 01/10/2025–30/09/2026 đã bắt đầu trước ngày 01/01/2026, nên không chuyển sang áp dụng Thông tư 99 giữa chừng chỉ vì văn bản có hiệu lực. Năm tài chính tiếp theo, từ 01/10/2026 đến 30/09/2027, thuộc phạm vi thời điểm bắt đầu áp dụng nếu công ty đáp ứng đối tượng của Thông tư.
Kế hoạch phù hợp là kiểm tra số dư cuối kỳ 30/09/2026, chuẩn bị danh mục tài khoản và chính sách cho năm tài chính mới, phân công trách nhiệm chuyển đổi dữ liệu và lưu vết những khác biệt. Đây là ví dụ giả định nhằm giải thích quy tắc thời điểm; kết luận cho doanh nghiệp cụ thể vẫn cần đối chiếu hồ sơ kế toán và hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền.
4. Các sai sót doanh nghiệp nên tránh
Một sai sót đáng chú ý là đồng nhất ngày hiệu lực của Thông tư 99 với thời điểm áp dụng cho mọi năm tài chính. Doanh nghiệp cũng có thể chuyển đổi tài khoản thiếu đối chiếu, bỏ sót chi phí đúng kỳ hoặc kết chuyển chênh lệch không có giải trình. Ở cấp độ quản trị, việc chỉ giao một người lập và tự kiểm tra toàn bộ báo cáo khiến sai lệch khó được phát hiện kịp thời.
Bên cạnh đó, lợi nhuận kế toán và thu nhập chịu thuế là hai phạm trù không hoàn toàn trùng nhau. Khi lập hồ sơ thuế, cần thực hiện điều chỉnh theo pháp luật thuế thay vì mặc nhiên sử dụng số lợi nhuận trên báo cáo tài chính làm số thuế phải nộp.
5. Câu hỏi thường gặp về báo cáo tài chính 2026
Thông tư 99 có áp dụng cho năm tài chính 01/10/2025–30/09/2026 không?
Theo giải đáp chính thức của Bộ Tài chính, trường hợp năm tài chính bắt đầu trước ngày 01/01/2026 như ví dụ này chưa áp dụng Thông tư 99 cho kỳ dở dang; áp dụng từ năm tài chính tiếp theo bắt đầu ngày 01/10/2026.
Doanh nghiệp có bắt buộc thực hiện đúng sáu bước trong bài?
Không. Sáu bước là quy trình rà soát nội bộ được đề xuất dựa trên các rủi ro kế toán thường gặp. Nghĩa vụ bắt buộc phải căn cứ vào Luật Kế toán, Thông tư 99 và các quy định tương ứng với từng doanh nghiệp.
Báo cáo tài chính đã kiểm toán có thay cho nghĩa vụ quyết toán thuế không?
Không. Báo cáo tài chính và hồ sơ quyết toán thuế phục vụ những mục đích khác nhau. Doanh nghiệp cần tuân thủ riêng các quy định về báo cáo tài chính, kiểm toán và quản lý thuế áp dụng.
6. PHAM CONSULT hỗ trợ lập báo cáo tài chính 2026 như thế nào?
PHAM CONSULT cung cấp các dịch vụ kế toán, tư vấn thuế và hỗ trợ tuân thủ cho doanh nghiệp hoạt động tại Việt Nam. Trong giai đoạn chuẩn bị báo cáo tài chính 2026, doanh nghiệp có thể trao đổi về nhu cầu rà soát dữ liệu kế toán, đối chiếu số dư, kiểm tra các bút toán điều chỉnh và phối hợp lập hồ sơ báo cáo theo phạm vi dịch vụ được thống nhất.
Doanh nghiệp FDI cần đồng thời báo cáo theo quy định Việt Nam và yêu cầu từ công ty mẹ có thể cân nhắc thiết lập lịch đóng sổ, danh mục đối chiếu và tài liệu giải trình ngay từ trước khi kết thúc năm tài chính. Tìm hiểu thêm về kiểm soát nội bộ tại PHAM CONSULT: https://phamconsult.com/kiem-soat-noi-bo-ke-toan-2026/?lang=vi và thông tin doanh nghiệp tại https://phamconsult.com/.
Căn cứ và nguồn kiểm chứng
- Thông tư số 99/2025/TT-BTC ngày 27/10/2025 của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (Điều 1, Điều 3, Điều 11 và Điều 31): https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/thong-tu-so-99-2025-tt-btc-46529.htm
- Bộ Tài chính, giải đáp ngày 14/01/2026 về năm tài chính 01/10/2025–30/09/2026: https://portal.mof.gov.vn/hoidapcstc/home/cthoidap/159102
- Bộ Tài chính, thông tin quy định mới về chế độ kế toán doanh nghiệp: https://www.mof.gov.vn/tin-tuc-tai-chinh/tin-chinh-sach-tai-chinh/quy-dinh-moi-ve-che-do-ke-toan-doanh-nghiep
Miễn trừ trách nhiệm: Nội dung bài viết và các thông tin đăng tải trên website PHAM CONSULT chỉ nhằm mục đích tham khảo chung, không cấu thành ý kiến tư vấn pháp lý, thuế, kế toán, tiền lương hoặc tư vấn chuyên môn cho trường hợp cụ thể. Quy định pháp luật và cách áp dụng có thể thay đổi tùy theo thời điểm, hồ sơ và hoàn cảnh thực tế. Vui lòng liên hệ PHAM CONSULT để được tư vấn phù hợp trước khi đưa ra quyết định hoặc thực hiện công việc liên quan.
