Trong nền kinh tế hiện đại, tài sản trí tuệ ngày càng trở thành một nguồn lực quan trọng, góp phần tạo nên giá trị và lợi thế cạnh tranh của tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp. Việc khai thác tài sản trí tuệ thông qua các hoạt động chuyển nhượng, chuyển giao quyền sử dụng hoặc cấp phép khai thác không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn đặt ra những vấn đề pháp lý liên quan đến quyền sở hữu, quyền khai thác và nghĩa vụ thuế.

Vậy quyền sở hữu trí tuệ bao gồm những nhóm quyền nào? Thu nhập phát sinh từ việc khai thác quyền sở hữu trí tuệ được xác định như thế nào khi tính thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN)? Bài viết dưới đây sẽ phân tích các quy định pháp luật liên quan để làm rõ những vấn đề này.

 

1. Quyền sở hữu trí tuệ gồm những quyền gì?

Quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với các thành quả sáng tạo và tài sản trí tuệ do mình tạo ra hoặc sở hữu hợp pháp. Theo quy định tại Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi bởi khoản 2 Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2009, quyền sở hữu trí tuệ được giải thích như sau:

Giải thích từ ngữ

Trong Luật này, các từ ngữ dưới đây được hiểu như sau:

  1. Quyền sở hữu trí tuệ là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tài sản trí tuệ, bao gồm quyền tác giả và quyền liên quan đến quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp và quyền đối với giống cây trồng.
  2. Quyền tác giả là quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.
  3. Quyền liên quan đến quyền tác giả (sau đây gọi là quyền liên quan) là quyền của tổ chức, cá nhân đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa.

…

Như vậy, quyền sở hữu trí tuệ bao gồm 04 nhóm quyền cơ bản sau:

  • Quyền tác giả: Quyền của tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo ra hoặc sở hữu.
  • Quyền liên quan đến quyền tác giả: Quyền đối với cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng và các đối tượng khác theo quy định pháp luật.
  • Quyền sở hữu công nghiệp: Quyền đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí mạch tích hợp bán dẫn, nhãn hiệu, tên thương mại, bí mật kinh doanh, chỉ dẫn địa lý và quyền chống cạnh tranh không lành mạnh.
  • Quyền đối với giống cây trồng: Quyền đối với giống cây trồng được chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển, thuộc phạm vi bảo hộ theo quy định pháp luật.

Việc phân loại các nhóm quyền này có ý nghĩa quan trọng trong việc xác định đối tượng được bảo hộ, chủ thể nắm giữ quyền cũng như phạm vi khai thác và chuyển giao quyền sở hữu trí tuệ.

 

2. Thu nhập từ quyền sở hữu trí tuệ chịu thuế TNDN được xác định như thế nào?

Bên cạnh việc xác lập và bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, vấn đề thuế đối với thu nhập phát sinh từ hoạt động khai thác tài sản trí tuệ cũng là nội dung doanh nghiệp cần đặc biệt quan tâm. Theo quy định pháp luật về thuế TNDN, thu nhập từ quyền sở hữu trí tuệ thuộc nhóm thu nhập khác chịu thuế.

Căn cứ điểm d khoản 3 Điều 3 Nghị định 320/2025/NĐ-CP quy định chi tiết về các khoản thu nhập chịu thuế TNDN như sau:

Thu nhập chịu thuế

…

  1. Thu nhập khác bao gồm:

…

  1. d) Thu nhập từ quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản, bao gồm cả tiền bản quyền dưới mọi hình thức trả cho quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản; thu nhập về quyền sở hữu trí tuệ; thu nhập từ chuyển giao công nghệ theo quy định của pháp luật.

Thu nhập từ quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ được xác định bằng tổng số tiền thu được trừ đi giá vốn hoặc chi phí tạo ra quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ được chuyển giao, chi phí duy trì, gia hạn, sửa đổi, nâng cấp, phát triển quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ được chuyển giao và các khoản chi được trừ khác có liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ;

…

Theo quy định trên, thu nhập từ quyền sở hữu trí tuệ là một trong những khoản thu nhập chịu thuế TNDN. Thu nhập chịu thuế được xác định bằng tổng số tiền thu được từ hoạt động khai thác quyền sở hữu trí tuệ sau khi trừ đi các khoản chi phí có liên quan, bao gồm:

  • Giá vốn hoặc chi phí tạo ra quyền sở hữu trí tuệ;
  • Chi phí duy trì, gia hạn, sửa đổi, nâng cấp, phát triển quyền sở hữu trí tuệ;
  • Các khoản chi được trừ khác có liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ.

Như vậy, khi phát sinh thu nhập từ hoạt động chuyển nhượng, chuyển giao hoặc khai thác quyền sở hữu trí tuệ, doanh nghiệp cần xác định đầy đủ doanh thu và các khoản chi phí liên quan đáp ứng điều kiện được trừ để làm căn cứ xác định thu nhập chịu thuế TNDN theo quy định.

 

3. Căn cứ phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ được quy định như thế nào?

Để xác định chính xác chủ thể có quyền đối với tài sản trí tuệ, đặc biệt trong các giao dịch chuyển nhượng, chuyển giao quyền sử dụng và khai thác thương mại, cần xem xét căn cứ phát sinh và xác lập quyền sở hữu trí tuệ. Theo Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ 2005, được sửa đổi bởi khoản 1 Điều 2 Luật Kinh doanh bảo hiểm, Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2019 và bổ sung bởi Điều 1 Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi 2025, căn cứ phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ được quy định như sau:

(1) Đối với quyền tác giả:

Quyền tác giả phát sinh kể từ khi tác phẩm được sáng tạo và được thể hiện dưới một hình thức vật chất nhất định, không phân biệt nội dung, chất lượng, hình thức, phương tiện, ngôn ngữ, đã công bố hay chưa công bố, đã đăng ký hay chưa đăng ký.

(2) Đối với quyền liên quan đến quyền tác giả:

Quyền liên quan phát sinh kể từ khi cuộc biểu diễn, bản ghi âm, ghi hình, chương trình phát sóng, tín hiệu cáp mang chương trình được mã hóa, tín hiệu vệ tinh mang chương trình được mã hóa được định hình hoặc thực hiện mà không gây phương hại đến quyền tác giả.

(3) Đối với quyền sở hữu công nghiệp:

Quyền sở hữu công nghiệp được xác lập trên các căn cứ tương ứng với từng đối tượng, cụ thể:

  • Quyền sở hữu công nghiệp đối với sáng chế, kiểu dáng công nghiệp, thiết kế bố trí, nhãn hiệu được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy định tại Luật này hoặc công nhận đăng ký quốc tế theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

Riêng đối với nhãn hiệu nổi tiếng, quyền sở hữu công nghiệp được xác lập trên cơ sở sử dụng, không phụ thuộc vào thủ tục đăng ký.

Quyền sở hữu công nghiệp đối với chỉ dẫn địa lý được xác lập trên cơ sở quyết định cấp văn bằng bảo hộ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ 2005 hoặc theo điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.

  • Quyền sở hữu công nghiệp đối với tên thương mại được xác lập trên cơ sở sử dụng hợp pháp tên thương mại đó.
  • Quyền sở hữu công nghiệp đối với bí mật kinh doanh được xác lập trên cơ sở có được một cách hợp pháp bí mật kinh doanh và thực hiện việc bảo mật bí mật kinh doanh đó.
  • Quyền chống cạnh tranh không lành mạnh được xác lập trên cơ sở hoạt động cạnh tranh trong kinh doanh.

(4) Đối với quyền đối với giống cây trồng:

Quyền đối với giống cây trồng được xác lập trên cơ sở quyết định cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký quy định tại Luật Sở hữu trí tuệ 2005.

(5) Đối với đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo:

Căn cứ vào quy định của Luật này, Chính phủ quy định việc phát sinh, xác lập quyền sở hữu trí tuệ theo quy định tại các khoản 1, 2, 3 và 4 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ 2005 trong trường hợp đối tượng quyền sở hữu trí tuệ được tạo ra có sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo.

 

Do đó, Quyền sở hữu trí tuệ không chỉ là cơ chế pháp lý bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn là một loại tài sản có giá trị kinh tế, có thể được khai thác thông qua nhiều hình thức khác nhau. Việc hiểu rõ các nhóm quyền sở hữu trí tuệ, căn cứ phát sinh và xác lập quyền cũng như phương pháp xác định thu nhập chịu thuế TNDN có ý nghĩa quan trọng đối với tổ chức, cá nhân và doanh nghiệp trong quá trình quản lý, khai thác và thực hiện các giao dịch liên quan đến tài sản trí tuệ.

Do đó, doanh nghiệp cần chú trọng việc xác định quyền sở hữu hợp pháp, xây dựng hồ sơ chứng minh chi phí liên quan và thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế phát sinh nhằm bảo đảm hoạt động khai thác tài sản trí tuệ phù hợp với quy định pháp luật.

 

 

Comments

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

WhatsApp chat