EN Trong quá trình làm việc, vì nhiều lý do khác nhau, người lao động có thể phát sinh nhu cầu nghỉ không hưởng lương trong thời gian dài. Tuy nhiên, việc nghỉ không lương có thể ảnh hưởng đến quá trình tham gia bảo hiểm xã hội (BHXH), đặc biệt đối với những người mong muốn duy trì thời gian đóng BHXH liên tục. Vậy, người lao động nghỉ không lương dài ngày có được tiếp tục đóng BHXH hay không? Nếu muốn duy trì việc đóng BHXH đầy đủ, không bị gián đoạn thì cần thực hiện như thế nào?
1. Nghỉ không lương dài ngày nhưng vẫn muốn đóng bảo hiểm xã hội thì làm sao?
Theo quy định của Luật Bảo hiểm xã hội 2024, trường hợp người lao động không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì về nguyên tắc sẽ không phải đóng BHXH tháng đó. Tuy nhiên, pháp luật vẫn cho phép người lao động và người sử dụng lao động thỏa thuận về việc tiếp tục đóng BHXH trong thời gian này.
Cụ thể, người lao động thuộc đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc theo quy định tại các điểm a, b, c, d và i khoản 1 và khoản 2 Điều 2 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 mà không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì người lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội tháng đó, trừ trường hợp người sử dụng lao động và người lao động có thỏa thuận về việc có đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động tháng đó với căn cứ đóng bằng căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tháng gần nhất.
Do đó, người lao động nghỉ không lương dài ngày nhưng vẫn muốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc đầy đủ, không gián đoạn thì có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động về việc vẫn đóng bảo hiểm trong thời gian nghỉ không lương.
Nội dung này được quy định cụ thể tại khoản 5 Điều 33 và khoản 3 Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 về việc đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc như sau:
Điều 33. Mức đóng, phương thức và thời hạn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của người lao động
…
- Đối tượng quy định tại các điểm a, b, c, d và i khoản 1 và khoản 2 Điều 2 của Luật này mà không hưởng tiền lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng thì người lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội tháng đó, trừ trường hợp người sử dụng lao động và người lao động có thỏa thuận về việc có đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động tháng đó với căn cứ đóng bằng căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tháng gần nhất.
…
Điều 34. Mức đóng, phương thức và thời hạn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc của người sử dụng lao động
…
- Người sử dụng lao động không phải đóng bảo hiểm xã hội cho đối tượng theo quy định tại khoản 5 Điều 33 của Luật này, trừ trường hợp người sử dụng lao động có thỏa thuận với người lao động về việc có đóng bảo hiểm xã hội cho người lao động tháng đó với căn cứ đóng bằng căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tháng gần nhất.
…
Như vậy, việc nghỉ không lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng không đồng nghĩa với việc người lao động bắt buộc phải bị gián đoạn thời gian đóng BHXH. Trường hợp người lao động có nhu cầu tiếp tục tham gia, hai bên có thể thỏa thuận về việc đóng BHXH trong tháng nghỉ không lương, với căn cứ đóng bằng căn cứ đóng BHXH của tháng gần nhất.
2. Việc duy trì thời gian đóng bảo hiểm xã hội có ý nghĩa gì?
Thời gian đóng BHXH là một trong những yếu tố quan trọng để xác định quyền lợi của người tham gia BHXH khi phát sinh các chế độ theo quy định pháp luật. Vì vậy, đối với người lao động có nhu cầu duy trì quá trình tham gia BHXH liên tục, việc nắm rõ quy định về đóng BHXH trong thời gian nghỉ không lương là cần thiết.
Bên cạnh quy định riêng đối với trường hợp nghỉ không hưởng lương, Luật Bảo hiểm xã hội 2024 cũng đặt ra các nguyên tắc chung trong việc tham gia và hưởng các chế độ BHXH.
3. Nguyên tắc bảo hiểm xã hội hiện nay được quy định thế nào?
Để hiểu rõ hơn về việc đóng BHXH cũng như mối liên hệ giữa mức đóng, thời gian đóng và quyền lợi được hưởng, cần căn cứ vào các nguyên tắc BHXH được quy định tại Điều 5 Luật Bảo hiểm xã hội 2024.
Căn cứ Điều 5 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 quy định về các nguyên tắc bảo hiểm xã hội hiện nay như sau:
- Mức hưởng bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện được tính trên cơ sở mức đóng và thời gian đóng bảo hiểm xã hội; có chia sẻ giữa những người tham gia bảo hiểm xã hội theo quy định của Luật này.
- Mức đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc được tính trên cơ sở tiền lương làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc. Mức đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện được tính trên cơ sở thu nhập làm căn cứ đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện do người tham gia lựa chọn.
- Người vừa có thời gian đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc vừa có thời gian đóng bảo hiểm xã hội tự nguyện được hưởng chế độ trợ cấp hằng tháng, chế độ hưu trí và chế độ tử tuất trên cơ sở thời gian đã đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc và bảo hiểm xã hội tự nguyện.
- Thời gian đóng bảo hiểm xã hội đã được tính hưởng bảo hiểm xã hội một lần thì không được tính vào thời gian làm cơ sở tính hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.
- Quỹ bảo hiểm xã hội được quản lý tập trung, thống nhất, công khai, minh bạch; được sử dụng đúng mục đích và được hạch toán độc lập theo các quỹ thành phần, các nhóm đối tượng thực hiện chế độ tiền lương do Nhà nước quy định và chế độ tiền lương do người sử dụng lao động quyết định.
- Việc thực hiện bảo hiểm xã hội phải đơn giản, dễ dàng, thuận tiện, bảo đảm kịp thời và đầy đủ quyền lợi của người tham gia, người thụ hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.
- Thời gian đóng bảo hiểm xã hội tối thiểu để xác định điều kiện hưởng lương hưu và trợ cấp tuất hằng tháng tính theo năm, một năm phải tính đủ 12 tháng. Trường hợp tính mức hưởng, thời gian đóng bảo hiểm xã hội có tháng lẻ từ 01 tháng đến 06 tháng được tính là nửa năm, từ 07 tháng đến 11 tháng được tính là một năm.
- Việc giải quyết các chế độ bảo hiểm xã hội được xác định theo quy định của pháp luật về bảo hiểm xã hội tại thời điểm hưởng chế độ bảo hiểm xã hội.
Như vậy, có thể thấy thời gian đóng BHXH có vai trò quan trọng trong việc xác định quyền lợi của người tham gia. Do đó, đối với trường hợp nghỉ không lương dài ngày, người lao động nên chủ động trao đổi với người sử dụng lao động về phương án tiếp tục đóng BHXH nếu có nhu cầu duy trì quá trình tham gia liên tục.
Người sử dụng lao động chậm đóng bảo hiểm xã hội có bị công khai không?
Bên cạnh quyền và nghĩa vụ của người lao động trong quá trình tham gia BHXH, pháp luật cũng đặt ra trách nhiệm đối với người sử dụng lao động trong việc thực hiện đầy đủ nghĩa vụ đóng BHXH.
Đáng chú ý, trường hợp người sử dụng lao động chậm đóng hoặc trốn đóng BHXH bắt buộc, cơ quan BHXH có trách nhiệm thực hiện việc đôn đốc và công khai thông tin theo quy định.
Theo khoản 2 Điều 35 Luật Bảo hiểm xã hội 2024 có quy định:
Đôn đốc thực hiện trách nhiệm đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp
- Đối với trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 38 của Luật này, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm phát hiện và đôn đốc bằng văn bản.
Khi phát hiện người sử dụng lao động chậm đóng thuộc các trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 38 của Luật này hoặc trốn đóng, cơ quan bảo hiểm xã hội có trách nhiệm kịp thời đôn đốc bằng văn bản.
- Cơ quan bảo hiểm xã hội công khai trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan bảo hiểm xã hội về việc người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.
…
Quy định nêu rõ, Cơ quan bảo hiểm xã hội công khai trên Cổng thông tin điện tử của cơ quan bảo hiểm xã hội về việc người sử dụng lao động chậm đóng, trốn đóng bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp.
Như vậy, người lao động nghỉ không hưởng lương từ 14 ngày làm việc trở lên trong tháng về nguyên tắc sẽ không phải đóng BHXH tháng đó. Tuy nhiên, nếu người lao động vẫn có nhu cầu duy trì việc đóng BHXH để không bị gián đoạn thời gian tham gia thì có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động về việc tiếp tục đóng BHXH trong tháng nghỉ không lương. Trong trường hợp này, căn cứ đóng BHXH được xác định bằng căn cứ đóng BHXH của tháng gần nhất theo quy định tại khoản 5 Điều 33 và khoản 3 Điều 34 Luật Bảo hiểm xã hội 2024. Do đó, trước khi nghỉ không lương dài ngày, người lao động nên trao đổi và thống nhất rõ với người sử dụng lao động về việc có tiếp tục đóng BHXH trong thời gian nghỉ hay không, nhằm bảo đảm quá trình tham gia và quyền lợi BHXH của mình.
