Lương ngừng việc 2026 và 3 trường hợp trả lương doanh nghiệp cần phân biệt
Lương ngừng việc 2026 là vấn đề doanh nghiệp phải xử lý khi nhà máy tạm dừng sản xuất, hệ thống điện gặp sự cố, đơn hàng bị gián đoạn hoặc người lao động không thể tiếp tục làm việc theo lịch đã bố trí. Cùng là ngừng việc nhưng nghĩa vụ trả lương không giống nhau: cần xác định nguyên nhân, bên chịu trách nhiệm và thời gian thực tế ngừng việc trước khi tính số tiền được nhận.

Đối với doanh nghiệp có nhiều ca sản xuất hoặc nhiều địa điểm làm việc, một sự cố có thể tác động tới hàng chục bảng công trong cùng kỳ Payroll. Nếu bộ phận nhân sự chỉ gắn mã nghỉ không lương cho tất cả người lao động, dữ liệu có thể không phản ánh đúng Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14. Bài viết phân tích ba nhóm trường hợp pháp luật quy định và đưa ra quy trình kiểm tra phù hợp với doanh nghiệp.
1. Căn cứ pháp lý về lương ngừng việc 2026
Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20/11/2019 của Quốc hội quy định việc trả tiền lương ngừng việc. Bộ luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2021; do đó ba nhóm trường hợp dưới đây không phải chính sách mới được ban hành riêng trong năm 2026. Khi xử lý bảng lương, doanh nghiệp cần áp dụng quy định có hiệu lực tại thời điểm xảy ra sự kiện và xác định mức lương tối thiểu phù hợp với địa bàn, kỳ tính liên quan.
Điều 90 và Điều 91 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 đặt ra nguyên tắc về tiền lương và mức lương tối thiểu. Tuy nhiên, không nên đồng nhất toàn bộ tiền lương hợp đồng với tiền lương tối thiểu. Đối với từng trường hợp ngừng việc, Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 xác định cơ sở trả lương khác nhau; kế toán phải đọc điều khoản tương ứng trước khi quyết định hệ số tính.
2. Ba trường hợp xác định lương ngừng việc 2026
2.1. Ngừng việc do lỗi của người sử dụng lao động
Theo khoản 1 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, nếu việc ngừng việc do lỗi của người sử dụng lao động, người lao động được trả đủ tiền lương theo hợp đồng lao động. Ví dụ, doanh nghiệp chủ động dừng chuyền sản xuất do lỗi tổ chức sản xuất thuộc trách nhiệm của mình, trong khi người lao động vẫn sẵn sàng làm việc theo lịch. Doanh nghiệp cần đánh giá hồ sơ thực tế để xác định lỗi; việc không có đơn hàng hoặc yêu cầu nhân viên chờ việc không tự động chứng minh đây là bất khả kháng.
Trong hệ thống Payroll, nên ghi nhận riêng thời gian ngừng việc, tiền lương phải trả theo hợp đồng cho khoảng thời gian tương ứng và các khoản có cách xử lý riêng theo hợp đồng, nội quy hoặc quy định pháp luật. Không nên tự đặt một tỷ lệ 50% hay 70% lương ngừng việc nếu trường hợp thuộc khoản 1 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14.
2.2. Ngừng việc do lỗi của người lao động
Khoản 2 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 phân biệt người gây ra lỗi và những lao động khác bị ảnh hưởng. Người lao động có lỗi gây ngừng việc không được trả lương cho thời gian ngừng việc đó. Trong khi đó, người lao động khác trong cùng đơn vị phải ngừng việc được trả lương theo mức hai bên thỏa thuận, nhưng không được thấp hơn mức lương tối thiểu.
Chẳng hạn, một nhân viên vận hành làm hư hỏng thiết bị dẫn tới cả tổ phải dừng hoạt động. Khi tính lương ngừng việc 2026, bộ phận HR không nên dùng chung một mã và kết quả tính lương cho người có lỗi cùng toàn bộ nhân viên bị ảnh hưởng. Cần làm rõ sự kiện, trách nhiệm, phạm vi lao động chịu tác động và thỏa thuận trả lương của nhóm còn lại. Việc xác định lỗi phải dựa trên chứng cứ và quy trình phù hợp, không thể chỉ căn cứ vào lời nhận định một chiều.
2.3. Ngừng việc do sự cố khách quan hoặc lý do kinh tế
Khoản 3 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 áp dụng với các trường hợp như sự cố điện, nước không do lỗi của người sử dụng lao động; thiên tai; hỏa hoạn; dịch bệnh nguy hiểm; địch họa; di dời địa điểm theo yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền; hoặc lý do kinh tế. Doanh nghiệp cần phân biệt nhóm này với ngừng việc do lỗi của chính mình. Không phải mọi trường hợp mất điện đều mặc nhiên thuộc khoản 3.
Nếu thời gian ngừng việc từ 14 ngày làm việc trở xuống, tiền lương ngừng việc do hai bên thỏa thuận nhưng không thấp hơn mức lương tối thiểu. Nếu thời gian ngừng việc trên 14 ngày làm việc, tiền lương do hai bên thỏa thuận, với điều kiện tiền lương ngừng việc trong 14 ngày đầu tiên không thấp hơn mức lương tối thiểu. Cần hiểu đây là 14 ngày làm việc, không phải 14 ngày dương lịch.
Đối với thời gian sau 14 ngày làm việc trong trường hợp thuộc khoản 3, luật quy định theo thỏa thuận của hai bên; không nên viết rằng doanh nghiệp được đơn phương tuyên bố mức chi trả bằng 0 hoặc mặc nhiên áp dụng lương tối thiểu cho toàn bộ thời gian. Mức thỏa thuận và quá trình trao đổi cần được lưu trong hồ sơ nhân sự.
3. Ví dụ về cách xử lý lương ngừng việc 2026
Ví dụ giả định: Công ty A tổ chức sản xuất theo lịch làm việc cố định. Trong tháng, nhà máy ngừng việc 5 ngày làm việc do doanh nghiệp quản lý sai kế hoạch bảo trì và lỗi được xác định thuộc người sử dụng lao động. Người lao động có hợp đồng quy định mức lương tháng 12 triệu đồng và vẫn sẵn sàng thực hiện công việc. Theo khoản 1 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, doanh nghiệp có trách nhiệm trả đủ tiền lương theo hợp đồng cho thời gian ngừng việc; không thể tự thay bằng một mức lương ngừng việc thấp hơn chỉ vì nhà máy không hoạt động.
Trường hợp khác: mất điện do sự cố mạng lưới bên ngoài, không do lỗi của công ty, làm ngừng việc 10 ngày làm việc. Nếu sự kiện đáp ứng khoản 3 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, các bên thỏa thuận mức tiền lương ngừng việc không thấp hơn mức lương tối thiểu áp dụng. Việc quy đổi thành tiền theo ngày hoặc giờ cần căn cứ hình thức trả lương, lịch làm việc, quy định về mức tối thiểu và thỏa thuận có hiệu lực; không nên lấy số 26 ngày công cố định để tính cho mọi doanh nghiệp.
Ví dụ thứ ba: ngừng việc vì lý do kinh tế 18 ngày làm việc. Nếu thuộc khoản 3 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, 14 ngày làm việc đầu phải bảo đảm mức thỏa thuận không thấp hơn mức lương tối thiểu; 4 ngày làm việc tiếp theo theo mức các bên thỏa thuận. Ví dụ minh họa này không xác định mức tiền thực tế vì cần dữ liệu lịch công, mức tối thiểu theo địa bàn và nội dung thỏa thuận để tính đúng.
4. Năm điểm kiểm tra lương ngừng việc 2026 khi lập Payroll
4.1. Phân loại nguyên nhân và chứng cứ
Trước khi nhập dữ liệu, người phụ trách cần thu thập thông báo dừng sản xuất, biên bản sự cố, báo cáo bảo trì, thông báo của đơn vị cung cấp điện nước hoặc quyết định của cơ quan có thẩm quyền, tùy trường hợp. Một sự cố kỹ thuật có thể có nhiều nguyên nhân, vì vậy cần xác định chính xác yếu tố lỗi và phạm vi ảnh hưởng.
4.2. Tách danh sách nhân viên theo tình huống
Bảng chấm công phải thể hiện người có lỗi, người bị ảnh hưởng và các bộ phận vẫn tiếp tục làm việc. Những nhóm có cơ sở trả lương khác nhau không nên được gộp vào một mã duy nhất.
4.3. Đối chiếu số ngày làm việc thực tế
Khi kiểm tra lương ngừng việc 2026 và mốc 14 ngày làm việc, cần dựa trên lịch làm việc cụ thể, ngày nghỉ hằng tuần và thực tế ngừng việc. Bộ phận Payroll nên lưu bản lịch ca trước và sau sự cố để tránh tranh chấp về số ngày được tính.
4.4. Ghi nhận thỏa thuận và mức lương áp dụng
Đối với trường hợp pháp luật yêu cầu thỏa thuận, doanh nghiệp cần có bằng chứng về mức lương đã thống nhất và thời gian áp dụng. Cần kiểm tra mức tối thiểu theo địa bàn và thời điểm phát sinh, không dùng dữ liệu tối thiểu của năm khác khi không phù hợp.
4.5. Kiểm tra bảng lương, bảo hiểm và nghĩa vụ liên quan
Khoản lương ngừng việc 2026 cần được thể hiện rõ trên phiếu lương và kiểm tra cách xử lý các khoản đóng bảo hiểm, thuế thu nhập cá nhân theo pháp luật liên quan và tình trạng tham gia thực tế. Không tự động suy ra rằng mọi khoản ngừng việc có cùng căn cứ đóng bảo hiểm hoặc cùng chế độ thuế.
5. Câu hỏi thường gặp về lương ngừng việc 2026
Ngừng việc do công ty không bố trí được việc có phải trả lương không?
Cần xác định nguyên nhân thực tế. Nếu thuộc lỗi của người sử dụng lao động, khoản 1 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 yêu cầu trả đủ tiền lương theo hợp đồng cho thời gian ngừng việc. Nếu doanh nghiệp cho rằng thuộc lý do kinh tế ở khoản 3, cần có cơ sở xác định và áp dụng cơ chế thỏa thuận tương ứng.
Ngừng việc 20 ngày có phải trả ít nhất lương tối thiểu cho cả 20 ngày?
Không thể khẳng định chung. Nếu thuộc khoản 3 Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14, 14 ngày làm việc đầu phải đáp ứng mức tối thiểu, còn những ngày tiếp theo theo thỏa thuận. Nếu ngừng việc do lỗi của người sử dụng lao động thì nguyên tắc khác: trả đủ lương theo hợp đồng.
Nhân viên tự ý nghỉ việc có được tính là ngừng việc không?
Không nên đánh đồng nghỉ không phép, nghỉ có thỏa thuận và ngừng việc theo Điều 99 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14. Mỗi trường hợp có tính chất và căn cứ xử lý riêng; cần đánh giá hồ sơ thực tế trước khi mã hóa trên hệ thống chấm công.
6. PHAM CONSULT có thể hỗ trợ doanh nghiệp như thế nào?
PHAM CONSULT cung cấp dịch vụ quản lý tiền lương và hỗ trợ tuân thủ lao động cho doanh nghiệp tại Việt Nam. Khi phát sinh thời gian ngừng việc, doanh nghiệp có thể trao đổi về việc phân loại dữ liệu chấm công, rà soát bảng lương, đối chiếu hợp đồng và tổ chức lưu chứng từ theo phạm vi dịch vụ được thống nhất. Việc chuẩn hóa dữ liệu sớm sẽ giúp bộ phận HR và Finance đối chiếu chi phí nhân sự giữa các kỳ.
Tham khảo thêm bài PHAM CONSULT về dịch vụ tính lương dành cho doanh nghiệp tại TP.HCM: https://phamconsult.com/dich-vu-tinh-luong-tai-tp-hcm-huong-dan-2026-va-6-loi-can-tranh/?lang=vi. Trang chủ: https://phamconsult.com/.
Căn cứ pháp lý và nguồn chính thức
Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 ngày 20/11/2019, các Điều 90, 91 và 99: https://chinhphu.vn/?docid=198540&pageid=27160
Bảo hiểm xã hội Việt Nam, thông tin về hiệu lực Bộ luật Lao động: https://baohiemxahoi.gov.vn/chuyen-trang-pbgdpl/Pages/van-ban-phap-luat.aspx?ItemID=22
Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin chung, không phải là tư vấn pháp lý, thuế hoặc kế toán; quy định có thể thay đổi sau ngày đăng, vì vậy vui lòng tham khảo ý kiến chuyên môn cho trường hợp cụ thể của bạn trước khi đưa ra quyết định.



EN