Kế toán công ty thương mại tại Việt Nam trước kỳ khóa sổ cuối năm 2026
Kế toán công ty thương mại tại Việt Nam có một yêu cầu trung tâm: mỗi lô hàng nhập phải khớp giữa hợp đồng, hóa đơn của người bán, tờ khai hải quan, chứng từ nộp thuế, phiếu nhập kho, công nợ và sổ kho. Theo Thông tư số 99/2025/TT-BTC của Bộ Tài chính hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp (Thông tư 99), giá gốc hàng hóa mua vào gồm giá mua, chi phí thu mua, thuế nhập khẩu và các loại thuế liên quan, còn thuế GTGT hàng nhập khẩu chỉ tính vào giá gốc nếu không được khấu trừ. Hàng hóa phải được theo dõi chi tiết theo từng kho, từng loại, từng mặt hàng, cả số lượng và giá trị.

Bài viết dành cho chủ doanh nghiệp, quản lý tài chính và kế toán của công ty thương mại nhập hàng về bán tại Việt Nam. Bài đi theo một lô hàng từ khi đặt mua đến khi lên báo cáo tồn kho, chỉ ra các điểm dễ sai và cách đối chiếu. Bài không tư vấn mã HS, trị giá hải quan hay giấy phép nhập khẩu. Nguồn được kiểm tra ngày 04/11/2026.
Bộ chứng từ của một lô hàng trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Khoản 2 Điều 26 Luật Kế toán số 88/2015/QH13 yêu cầu ghi sổ từ chứng từ kế toán, nên chất lượng sổ phụ thuộc vào bộ chứng từ của từng lô. Theo quan điểm chuyên môn của chúng tôi, kế toán công ty thương mại tại Việt Nam nên có một hồ sơ riêng cho mỗi lô, gồm các tài liệu dưới đây.
| Chứng từ | Dùng để làm gì | Nên kiểm tra |
|---|---|---|
| Hợp đồng, đơn đặt hàng | Điều kiện giao hàng, giá, thanh toán, thời điểm chuyển rủi ro | Điều kiện giao hàng có khớp thời điểm ghi nhận |
| Hóa đơn thương mại của người bán | Giá trị và số lượng theo ngoại tệ | Số lượng, đơn giá so với hợp đồng |
| Phiếu đóng gói, vận đơn | Chi tiết kiện hàng, vận chuyển | Số lượng và ngày giao |
| Tờ khai hải quan | Số thuế nhập khẩu, thuế GTGT khâu nhập khẩu, trị giá khai báo | Mặt hàng, số lượng, trị giá so với hóa đơn |
| Chứng từ nộp thuế | Căn cứ khấu trừ thuế GTGT khâu nhập khẩu | Số tiền so với tờ khai |
| Hóa đơn chi phí thu mua | Vận chuyển, bảo hiểm, bốc xếp, lưu kho | Thuộc lô hàng nào |
| Phiếu nhập kho, biên bản kiểm nhận | Số lượng thực nhận | Chênh lệch so với chứng từ |
| Chứng từ thanh toán cho người bán | Đóng công nợ và đáp ứng điều kiện khấu trừ | Thanh toán không dùng tiền mặt |
Dùng một mã lô thống nhất trên tất cả chứng từ và trong phần mềm giúp đối chiếu nhanh hơn. Nếu một tờ khai gồm nhiều mặt hàng, nên lập bảng phân bổ theo từng mã hàng ngay từ đầu. Dịch vụ ghi sổ cho công ty thương mại cũng nên được thiết kế theo cách này.
Cách ghi nhận giá gốc trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Hướng dẫn Tài khoản 156 Hàng hóa trong Thông tư số 99/2025/TT-BTC nêu rõ các khoản cấu thành giá gốc. Bảng dưới đây tóm tắt cách xử lý từng khoản trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam.
| Khoản | Xử lý | Bút toán tham khảo |
|---|---|---|
| Giá mua theo hóa đơn người bán | Tính vào giá gốc | Nợ TK 156, Có TK 331 |
| Thuế nhập khẩu | Tính vào giá gốc | Nợ TK 156, Có TK 3333 |
| Thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường (nếu có) | Tính vào giá gốc | Nợ TK 156, Có TK 3332, TK 33381 |
| Thuế GTGT khâu nhập khẩu được khấu trừ | Không tính vào giá gốc | Nợ TK 133, Có TK 33312 |
| Thuế GTGT khâu nhập khẩu không được khấu trừ | Tính vào giá gốc | Nợ TK 156, Có TK 33312 |
| Chi phí thu mua | Tính vào giá trị hàng mua; khoản nhỏ liên quan nhiều mặt hàng có thể ghi ngay vào giá vốn | Nợ TK 156 hoặc TK 632, Nợ TK 133 (nếu có), Có TK 111, 112, 331 |
Chi phí thu mua gồm bảo hiểm hàng hóa, tiền thuê kho, thuê bến bãi, vận chuyển, bốc xếp, bảo quản đưa hàng về kho và hao hụt tự nhiên trong định mức. Nếu chi phí liên quan đến nhiều mặt hàng, doanh nghiệp phân bổ theo tiêu thức phù hợp và phải nhất quán. Kế toán công ty thương mại tại Việt Nam nên ghi tiêu thức này vào chính sách kế toán, ví dụ theo giá trị hoặc theo trọng lượng, và không đổi tùy lô.
Mua bằng ngoại tệ cần chú ý. Thông tư 99 hướng dẫn phần giá trị tương ứng với số tiền ứng trước được ghi theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm ứng trước, phần chưa trả ghi theo tỷ giá giao dịch thực tế tại thời điểm nhận hàng. Khi xác định nghĩa vụ thuế, doanh nghiệp thực hiện theo pháp luật thuế, nên số thuế trên tờ khai và giá trị hàng trên sổ có thể được quy đổi theo cơ sở khác nhau. Đây không tự động là sai sót, nhưng cần được giải thích trong bảng đối chiếu.
Hàng đang đi đường trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Cuối kỳ thường có hàng đã thuộc quyền sở hữu của công ty nhưng chưa về kho. Thông tư 99 dùng Tài khoản 151 Hàng mua đang đi đường cho hàng đã thanh toán hoặc đã chấp nhận thanh toán nhưng còn ở kho người bán, bến cảng, bến bãi, kho ngoại quan, đang vận chuyển, hoặc đã về nhưng đang chờ kiểm nhận.
Trong kỳ, khi có hóa đơn nhưng hàng chưa về, doanh nghiệp lưu hóa đơn vào tập hồ sơ riêng. Nếu đến cuối kỳ hàng vẫn chưa về thì căn cứ hóa đơn để ghi Nợ TK 151, sang kỳ sau khi hàng về thì chuyển sang TK 156. Điểm cần quyết định là công ty đã nhận quyền sở hữu hay chưa, và điều kiện giao hàng trong hợp đồng là tài liệu đầu tiên cần đọc. Sai ở đây làm lệch cả tồn kho lẫn công nợ cuối kỳ trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam.
Thuế GTGT hàng nhập khẩu trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Thời điểm xác định thuế GTGT đối với hàng nhập khẩu là thời điểm xác định thuế nhập khẩu, theo khoản 2 Điều 15 Nghị định số 181/2025/NĐ-CP. Để khấu trừ, điểm a khoản 2 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng số 48/2024/QH15 yêu cầu chứng từ nộp thuế GTGT ở khâu nhập khẩu, và điểm b yêu cầu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, trừ các trường hợp đặc thù.
Điều 26 Nghị định số 181/2025/NĐ-CP áp dụng yêu cầu thanh toán không dùng tiền mặt cho hàng mua vào từ 05 triệu đồng trở lên đã có thuế, bao gồm cả hàng nhập khẩu. Hàng nhập khẩu từng lần dưới 05 triệu đồng, hoặc quà biếu, quà tặng, hàng mẫu không phải trả tiền, không cần chứng từ này.
Hàng mua trả chậm có quy tắc riêng. Theo điểm g khoản 2 Điều 26 Nghị định số 181/2025/NĐ-CP (sửa đổi bởi Nghị định số 144/2026/NĐ-CP), nếu chưa có chứng từ thanh toán vì chưa đến hạn theo hợp đồng thì công ty vẫn được khấu trừ. Đến hạn mà không có chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt, công ty phải điều chỉnh giảm thuế đầu vào của phần tương ứng vào kỳ phát sinh nghĩa vụ thanh toán, và được khai khấu trừ lại khi có chứng từ. Kế toán công ty thương mại tại Việt Nam vì vậy nên theo dõi hạn thanh toán từng lô.
Khoản đáng chú ý nữa là thuế đầu vào không được khấu trừ do thiếu chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt. Điểm e khoản 1 Điều 14 Luật Thuế giá trị gia tăng không cho tính phần thuế này vào chi phí khi tính thuế TNDN hoặc nguyên giá tài sản cố định, nên thiếu chứng từ có thể gây mất cả hai khoản.
Đối chiếu hằng tháng trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Sai lệch nhỏ của từng lô tích lũy rất nhanh. Bảng đối chiếu dưới đây là quan điểm chuyên môn của chúng tôi về những gì nên làm mỗi tháng.
| Đối chiếu | So giữa | Sai lệch thường gặp |
|---|---|---|
| Tờ khai với sổ thuế | Danh sách tờ khai trong tháng với TK 3333, 33312, 133 | Tờ khai chưa ghi sổ, tờ khai sửa đổi chưa cập nhật |
| Tờ khai với kho | Số lượng khai báo với phiếu nhập kho | Thiếu, thừa, đổi mã hàng |
| Kho với sổ cái | Báo cáo nhập xuất tồn với số dư TK 156, 151 | Phiếu chưa có giá, chi phí chưa phân bổ |
| Công nợ người bán | Sổ TK 331 với xác nhận hoặc bảng kê của người bán | Sai tỷ giá, trả trước chưa cấn trừ |
| Doanh thu với giá vốn | Phiếu xuất kho với hóa đơn bán ra | Xuất hàng chưa xuất hóa đơn, hoặc ngược lại |
| Chi phí thu mua | Hóa đơn logistics với lô hàng | Hóa đơn về muộn, ghi nhầm vào chi phí bán hàng |
Hai điểm nên có quy tắc viết sẵn. Thứ nhất, chiết khấu thương mại hoặc giảm giá nhận sau khi mua được phân bổ theo hàng còn tồn và hàng đã bán, theo hướng dẫn Tài khoản 156. Thứ hai, hóa đơn chi phí về sau khi hàng đã bán một phần cần được xử lý nhất quán.
Báo cáo tồn kho trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Báo cáo tồn kho tháng nên trả lời ba câu hỏi: còn bao nhiêu, giá trị bao nhiêu và có khớp sổ cái không. Thông tư 99 yêu cầu kế toán chi tiết theo từng kho, từng loại, từng hàng hóa, theo dõi cả số lượng và giá trị. Vì vậy, báo cáo tổng theo giá trị là chưa đủ.
Điểm a khoản 2 Điều 40 Luật Kế toán yêu cầu kiểm kê tài sản vào cuối kỳ kế toán năm. Khoản 3 Điều 40 yêu cầu lập báo cáo tổng hợp kết quả kiểm kê và xử lý chênh lệch giữa số thực tế và sổ kế toán. Công ty có nhiều mã hàng nên kiểm kê chọn mẫu trong năm thay vì đợi đến tháng 12. Nhà quản lý ở nước ngoài có thể yêu cầu thêm báo cáo hàng tồn lâu, hàng âm kho và hàng đang đi đường.
Số tồn âm trong phần mềm thường có nghĩa là phiếu nhập ghi chậm hoặc sai mã hàng. Đây là tín hiệu nên xử lý ngay, vì giá vốn của các phiếu xuất liên quan có thể đã sai.
7 lỗi cần tránh trong kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Theo quan điểm chuyên môn của chúng tôi, đây là các lỗi đáng kiểm tra nhất.
- Ghi thuế nhập khẩu vào chi phí thay vì giá gốc hàng hóa.
- Tính thuế GTGT được khấu trừ vào giá gốc hàng nhập.
- Ghi hàng vào TK 156 theo ngày hóa đơn dù hàng chưa về và chưa kiểm nhận.
- Không phân bổ chi phí thu mua, hoặc đổi tiêu thức phân bổ theo từng lô.
- Không theo dõi hạn thanh toán của hàng mua trả chậm.
- Không cập nhật sổ khi tờ khai được sửa đổi.
- Chỉ theo dõi tồn kho theo giá trị, không theo số lượng và mã hàng.
Câu hỏi thường gặp về kế toán công ty thương mại tại Việt Nam
Thuế nhập khẩu có được tính vào giá vốn không? Thuế nhập khẩu được tính vào giá gốc hàng hóa theo hướng dẫn Tài khoản 156, sau đó đi vào giá vốn khi hàng được bán.
Chi phí vận chuyển nội địa về kho có tính vào giá gốc không? Có, đây là chi phí thu mua. Khoản nhỏ liên quan đến nhiều mặt hàng có thể ghi ngay vào giá vốn.
Khi nào được khấu trừ thuế GTGT hàng nhập khẩu? Khi đáp ứng khoản 2 Điều 14 Luật Thuế GTGT, gồm chứng từ nộp thuế khâu nhập khẩu và chứng từ thanh toán không dùng tiền mặt theo quy định. Thuế đầu vào phát sinh trong tháng, quý nào được kê khai, khấu trừ của tháng, quý đó.
Hàng ở cảng cuối kỳ có ghi vào tồn kho không? Nếu đã thuộc quyền sở hữu của công ty nhưng chưa về kho thì ghi vào TK 151, không phải TK 156.
Kế toán công ty thương mại tại Việt Nam có cần báo cáo song ngữ không? Sổ pháp định dùng tiếng Việt theo khoản 1 Điều 11 Luật Kế toán. Báo cáo quản trị cho công ty mẹ có thể thêm tiếng Anh nhưng cần khớp với sổ.
Pham Consult hỗ trợ kế toán công ty thương mại tại Việt Nam như thế nào
Pham Consult cung cấp dịch vụ ghi sổ và dịch vụ kế toán tại TP.HCM. Nếu công ty của bạn nhập hàng về bán và số liệu tờ khai, kho, sổ cái chưa khớp, hãy đề nghị một phạm vi kế toán công ty thương mại tại Việt Nam ghi rõ luồng chứng từ, đối chiếu và báo cáo tháng. Phạm vi thực tế được xác nhận trong hợp đồng dịch vụ.
Để trao đổi, hãy đặt lịch trao đổi phạm vi công việc hoặc gọi +84 909 660 105. Vui lòng cho biết số lô nhập mỗi tháng, số mã hàng và phần mềm kho đang dùng.
Căn cứ pháp lý được kiểm tra ngày 04/11/2026. Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin chung, không phải là tư vấn pháp lý, thuế hoặc kế toán; quy định có thể thay đổi sau ngày đăng, vì vậy vui lòng tham khảo ý kiến chuyên môn cho trường hợp cụ thể của bạn trước khi đưa ra quyết định.



EN